FAQ

Wat is aardwarmte of geothermie?

Geothermie is de techniek die gebruik maakt van de warmte in de aarde. Diep in de bodem ligt warm water opgeslagen in poreuze zand- en gesteentelagen. Hoe dieper in de aarde, hoe warmer het wordt. Met iedere kilometer diepte stijgt de temperatuur met ongeveer 31˚C. De energie die opgeslagen is in dit warme water wordt geothermie of aardwarmte genoemd. Het warme water kan worden opgepompt en de energie is te gebruiken voor het verwarmen van woningen, bedrijven en kassen. Als de temperatuur hoog genoeg is, is ook elektriciteitsproductie mogelijk.

Waarom boren naar aardwarmte?

Nederland schakelt over op een energievoorziening die toekomstbestendig is. Dat wil zeggen dat we de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk beperken (minder CO2-uitstoten) en zoveel mogelijk energie lokaal opwekken. Wij zetten geothermie in voor de verwarming van onze kassen. De techniek gebruikt relatief weinig elektriciteit (alleen voor het rondpompen van het water) en er is nauwelijks uitstoot van CO2, stikstof, zwaveldioxide en fijnstof. Ons doel is om in 2020 energieneutraal te zijn.

Hoe werkt het?

Een aardwarmtesysteem pompt warm water uit een water bevattende en poreuze aardlaag. Via de productieput komt het warme water van meer dan 70 graden naar de oppervlakte. Dit water zal door de kasverwarming stromen en met 25 graden weer terug de aarde in gaan.

Hoe diep wordt er geboord?

We kiezen voor 2 km diep, omdat uit onderzoek is gebleken dat daar een goed waterpakket zit. De grondtemperatuur is ca. 12 graden en elke 100 meter die je richting de aardkern gaat, neemt deze ruim drie graden toe.

Wat merken omwonenden van de boringen?

Het installeren van de boortoren en de hulpinstallaties kan enkele weken duren en vindt veelal overdag plaats. Het boren zélf vindt 24 uur/dag plaats. Een boortoren produceert geluid, denk hierbij hoofdzakelijk aan de lift (het huiswerktuig), boorstangen die tegen elkaar aan stoten, of het gebruik van pompen. De boorkop gaat diep genoeg in de grond om geen overlast te veroorzaken. Daarnaast verzorgen vrachtauto’s de aan- en afvoer van materialen. De boringen duren (in totaal) enkele maanden. Bij het boren wordt getracht hinder tot een minimum te beperken. Bovendien gelden hiervoor wettelijke eisen.

Welk effect heeft geothermie op de ondergrond?

Bij geothermie blijft het evenwicht in de aarde vrijwel intact omdat het water dat opgepompt wordt weer teruggepompt wordt nadat de warmte eruit gehaald is. Het effect in de ondergrond betreft met name geleidelijke afkoeling van de bron. Er is dan ook geen verwachte kans op aardbevingen of verzakkingen. Tijdens de productiefase blijven we evenwel de bodem goed monitoren.

Hoe duurzaam is geothermie?

Geothermie is op meerdere manieren een duurzame bron van energie. Ten eerste is de voorraad die in de aardkorst zit nagenoeg onuitputtelijk. Door natuurlijke processen in de kern van de aarde is het water herbruikbaar (want het wordt steeds opnieuw opgewarmd). Wel zal de temperatuur van de hete grondlagen door de productie van aardwarmte over een termijn van enkele tientallen jaren lokaal afnemen, een daling die zich weer zal herstellen als de putten uit productie worden genomen. Ten tweede komt bij de productie van aardwarmte nauwelijks CO2 vrij.

Welke voordelen biedt geothermie?

  • Het is een duurzame bron van energie welke nauwelijks CO2 uitstoot.
  • De kosten van geothermische energie zijn voor langere tijd stabiel en voorspelbaar.
  • Geothermie is onafhankelijk van externe factoren (wind, zonlicht, etc.). Het is 24/7 beschikbaar.
  • Als de putten eenmaal geboord zijn, is er nauwelijks sprake van geluidsbelasting of visuele hinder voor de omgeving.

Hoe veilig is geothermie?

Geothermiebedrijven zijn erop gericht om de kans op ongewenste gebeurtenissen klein te houden. Dit betreft dan vooral:

  • Seismische activiteit – Menselijk handelen in de ondergrond kan aardbevingen en trillingen veroorzaken. De krachten die een geothermische boring of bron op de ondergrond uitoefent, zijn van zichzelf te klein om 2 km hoger tot voelbare trillingen te leiden. Omdat bij geothermie de drukverschillen gedurende de exploitatie erg klein zijn, is het onwaarschijnlijk dat hierdoor aardbevingen worden veroorzaakt.
  • Bodemdaling – Er wordt geen volume onttrokken aan de ondergrond, zoals bij delfstoffenwinning. Hierdoor blijft de gemiddelde druk in het reservoir vrijwel onveranderd. Het injecteren van afgekoeld water zorgt er voor dat er wel enige krimp zal optreden in het gesteente rond de injectieput. Dit is in de orde van grootte van 2 centimeter na 100 jaar productie en daarom verwaarloosbaar bij de natuurlijke bodemdaling/stijging in een eeuw. Merkbare bodemdaling door geothermie is daarom niet te verwachten. Soms komt met het water een kleine hoeveelheid gas (of olie) mee. Dit wordt bijvangst genoemd. Deze bijvangst is zo klein in volume dat ook hierdoor geen verzakkingen optreden.
  • Vervuiling van het grondwater – Putten worden zo geboord en vastgezet met cement dat de kans dat water van de ene aardlaag in een andere aardlaag terechtkomt nihil is. Conductoren (grote stalen buizen van 50 tot wel 200 meter lengte, die als eerste zijn geplaatst) zorgen ervoor dat de boorvloeistoffen niet in de (ondiepere) bodem terecht komen. Ook tijdens de warmteproductie vindt een regelmatige controle van de puttoestand plaats, bijvoorbeeld door de dikte van de putwand en de drukken te meten.
  • (Gas)explosies – Geothermieboringen worden op dezelfde veilige manier uitgevoerd als gasboringen. Mocht er dus gas worden aangetroffen dan is dat geen probleem. Aan de oppervlakte zijn geothermieputten bij stilstand drukloos. In aardwarmtebronnen zijn evenwel veiligheidsvoorzieningen ingebouwd (zoals afsluiters) die hoge drukken kunnen weerstaan.

Toezicht op de geothermiebedrijven vindt plaats door Staatstoezicht op de Mijnen, en in voorkomende gevallen door de brandweer en de gemeente.

Wat is de rol van de SodM (Staatstoezicht op de Mijnen)?

SodM houdt toezicht op de veiligheid voor mens en milieu bij de winning van geothermie. In juli 2017 heeft SodM in dat kader een aantal aanbevelingen gedaan aan de geothermiesector en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in de Staat van de sector Geothermie. Om aardwarmte te mogen opsporen en winnen, moet de exploitant vergunningen aanvragen bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. SodM adviseert het ministerie over het verlenen van vergunningen.

De belangrijkste aandachtspunten zijn:

Aardbevingen – SodM adviseert terughoudend te zijn met geothermie in gebieden waar aardbevingen voorkomen als gevolg van gaswinning of op locaties die gelegen zijn dicht bij actieve breuken in de diepe ondergrond.

Het onverwacht aanboren van olie of gas – Een ongecontroleerde uitstroom van olie en gas (‘blow-out’) levert brand- en explosiegevaar op met alle schadelijke gevolgen van dien voor mens en milieu.

Bodem- of drinkwaterverontreiniging – Lekkage van zoutwater uit de aardwarmtewinning kan leiden tot milieuverontreiniging.

Bedrijfsongevallen – Medewerkers kunnen in aanraking komen met heet, zout water, werken met zwaar en soms risicovol gereedschap en lopen ook een risico van vallende voorwerpen. Ook kunnen zij in aanraking komen met radioactiviteit die van nature in de ondergrond kan voorkomen.